(... ovo je moj mali prilog viševekovnoj borbi ovog mog divnog naroda za njihovo mesto pod suncem ... ne mogu da poreknem draž i srecu koju u mom srcu budi sama rec: Cigani ´n ... me sem Rrom! )

Vizantijski istoricar Nikeforos Gregoras zabeležio je da su Cigani artisti-akrobati izvodili svoje prestave u Konstatinopolju još 1322. Ova grupa je stigla iz Egipta i obišla mnoge zemlje Vizantijskog Carstva. Posle Konstatinopolja prešli su u Makedoniju preko Trakije.

Pismeno svedocenje Simeona Simenisa o Ciganima na Kritu datira iz 1322 god. Dalje pouzdano svedocanstvo o njihovom prisustvu u Grckoj nalazi se u Pravilniku manastira Kseropotamon na Atosu od 1325-1330 god. gde se spominje "Ana, kcerka Limocervulosa, udata za jednog Egipcanina". U to vreme su Cigani živeli na Krfu,(današnje Grcko ostrvo) koji je tada pripadao porodici Anzu. U Bugarskoj (kralj Ivan Sisman je dozvolio jednoj grupi Cigana da se nasele u blizini manastira Rile) i u krajevima Vizantijskog Carstva koji su tada bili pod Venecijom. Okupacija Cimpe, kraj Galipolja, od turske otomanske vojske naterala je Cigane da potraže utociste u krajevima pod tadašnjom venecijanskom vlašcu, i na kopnu, i na ostrvima. U isto vreme došli su i do još nepokorenih država na Balkanskom poluostrvu, u manjim i vecim grupama.

Iz ovog perioda potice zapis datiran 5. novembra 1362. o prisustvu Cigana u Dubrovniku. Etnolog Djurdjica Petrovic smatra da je ovo najranije pominjanje Cigana na tlu nekadašnje Jugoslavije.

Vizantijski satiricar Mazaris, autor Timariona i Mazarisove "posete zemnom svetu" i sekretar cara Manojla II, takodje nam je ostavio pomen o Ciganima. Opisujuci etnicki sastav Peloponeza, nabrojao je tadašnje skupine sedam glavnih nacionalnosti, medju kojima i Egipcane, (Egüptzy) sto ce reci Cigane.

U vrijeme kada su Turci pokorili Peloponez, 1423 god. posto su prethodno zauzeli Trakiju (1365) i južnu Srbiju (1389) Cigani se vec nalaze u svim balkanskim zemljama. Smatra se da su u Srbiju stigli još 1348 god. u Moldaviju 1370, u Vlašku 1385 god.. Uskoro po njihovom dolasku u današnju Rumuniju,(tada još Feudalnog društvenog uredjenj do II sv. rata 1941 god. naime Rumuni su preskocili komplet "kapitalisticko društveno uredjenje direktno su iz Feudalizma iskocili u "socijalizam" po principu "iz opanaka u cipele" .... i tako, u tadašnja vremena u RUMUNIJI cigani ...su postali "rumunski" robovi Feudalne vlastele, kneževa i crkve: Cak je u tadašnja drevna vremena postojala i pijaca ciganskim robljem. Oslobodjeni su tek 1851 god. posle cega su mnogi narocito VLAŠKI cigani oslobodivši se najzad nakon skoro 4 veka "robovanja" (400 god.) u Rumuniji ( od 1385 do 1851) prešli bežeci masovno od viševekovnog ropstva glavom bez obzira, ... naseljavajuci se u ondanašnju Srbiju pod rukovodstvom tadašnjeg kneza Miloša Obrenovica, kao i širom cele Ex Yugoslavije. ... Bosnu, Makedoniju Hrvatsku/Dalmaciju .... Sloveniju, ... Madjarsku, istocnu Evropu, na Balkan, a neki cak i u Ameriku. ( kako ko je gde stigo znao i umeo, sa svojim familjama u manjim plemenskim zbegovima)
Prema navodima, godine 1909 god. iz Madjarske, bežeci od novouvedenog propisa «žigosanja Roma» dolazi još jedan veci deo Roma-Kalderaša prezimena: Goman, Lakatoš i Romi Bajaši prezimena: Horvat, i Bogdan. Oni se takodje naseljavaju na navedenom podrucju uz autonomne hrvatske Rome i prethodno pristigle sunarodnjake, madjarske Rome iz Srbije. Zbog dolaska novih skupina Roma u Hrvatsku, koje su se od Roma Lovara razlikovale po kulturi, veri, ali i po razlikama u romskom jeziku, narocito jezik Roma Bajaša koji govore starorumunjskim jezikom, dijalektom ljimba d´ bajaš, jezik s podrucja "Dacije"= Rumunska oblast, teško je bilo znati koliko ih je ukupno bilo, što pokazuje statisticki godišnjak Kraljevine Hrvatske i Slavonije za razdoblje 1906-1910. Isto tako, nema nicega na osnovu cega bi se moglo zakljuciti u koju su kategoriju stanovništva Romi tada bili svrstani, da li prema nacionalnoj pripadnosti sredine u kojoj žive ili su jednostavno upisani u rubrike «ostalo» i «nepoznato». Kao okvirni broj romskog stanovništva uzima se podatak iz popisa stanovništva Kraljevine Jugoslavije od 31.03.1931 godine. Popis je izveden na osnovu veroispovijesti i materinjeg jezika. Prema njemu se 64.909 stanovnika izjasnilo da im je materini jezik «ciganski». Precizniji je podatak iz «Godišnjaka banske vlasti Banovine Hrvatske» od 16.08 1940.godine, da «ciganskim»kao materinjim jezikom govori 14.879 ili 0,37 posto stanovništva.Prema ondašnjem broju Roma u Hrvatskoj, koje sacinjavaju, uz autonomne hrvatske Rome–Lovare, Romi došljaci, može se zakljuciti kako je svim romskim skupinama tadašnji zakon, naklonost neromskog stanovništva i podrucje u kome žive u potpunosti odgovaralo. To je bio poticaj da to podrucje prihvate kao «obecanu zemlju» u kojoj ih nitko nece proganjati i u kojoj ce se trajno nastaniti.
Zanimljivo je da su pridošli Romi bili specificni po svijetloj puti te plavoj ili zelenoj boji ociju što je bila suprotnost ovdašnjim Romima Lovarima koji su bili izrazito tamne puti i vecinom smedje boje ociju.

Der Post wurde 13 mal editiert, zuletzt von Zoran Cjata am 18.03.2008 - 00:20.