Crkva Sv. LUKE - Kupinovo

Zadužbina je despota Đurđa Brankovića, poznata među seljanima kao Despotska crkva.

Crkva Svetog Luke nalazi se na jugozapadnoj periferiji sela Kupinova.

Sagrađena je polovinom XV veka (datuje se u 1451. godinu) te smatra za najstariju pravoslavnu bogomolju u krajevima severno od Save i Dunava.

Despot Đurađ Branković je 1453. doneo mošti Sv. Luke u Smederevo, a koje su od IV v. bile u Carigradu. Po padu Smedereva mošti su čuvane u Kupinovu. Mošti ovog sveca imaju izuzetan ugled, pa i njihovo smeštanje u ovoj crkvi ukazuje na značaj koji je imala.

U fasadu crkve ugrađeni su fragmenit starih reljefa.

Posle smtri Vuka Grgurevića, ugarski kralj Matija Korvin ponudio je Đorđu Brankoviću despotsku titulu u Ugarskoj. Tada je majka Angelina (udovica oslepelog despota Stefana, majka Đorđa) u crkvu Sv. Luke prenela 1486. Stefanove mošti.

Ostaci grada Kupinika su na par stotina metara severozapadno od crkve.

Pored Kupinova su ostaci grada Kupinika (izgradjenog 1388. g.) sedišta srpskog despota Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića posle pada Smedereva pod Turke.

Godine 1521. Turci su do temelja razrušili Kupinik i tom prilikom je verovatno stradala i crkva svetog Luke. Na osnovu izvora iz XVIII veka može se zaključiti da je crkvenu građevinu obnovio kapetan Mihailo Vasić zajedno sa žiteljima sela , izmedju 1726. i 1730.godine.

Danas je crkva zajedno sa baroknim ikonostasom Jakova Orfelina iz 1780.godine zakonom zaštićena.

U poseti 2004. naišli smo na krštenje, pa je to bila zgodna prilika da slikamo.

Ovog puta crkva nije bila otvorena, pa nismo mogli videti da li je ikonostas Jakova Orfelina osvežen, kao što je u medjuvremenu uradjeno u mnogim crkvama.

Na zidovima priprate su slike premeštene sa nekog drugog mesta u crkvi. O njima nisam ništa saznao.

I ikona Tri jerarha je u Priprati.

Sadašnji hram je jednostavna jednobrodna gradjevina sa zvonikom pored nje.

Na ovoj slici iz 2004. je stari zvonik na kome je zvono, koje je, kako su nam rekli, crkvi darivao Karađorđe u vreme kad je trgovao svinjama sa Austrijom. Do obale Save je oko 2 km. a na drugoj strani je selo Skela, do koga se i danas skelom pevoze ljudi vozila jer mostova nema u blizini.

Kada smo ovo slikali, u crkvi je bilo pripremljeno i novo zvono, a i gradaja za zvonik je bila tu. Da li je i staro zvono u novom zvboniku - nisam zagledao.

Uz severnu stranu crkve je sosko imanje, odskora proglašeno za etno-kompleks. U poseti 2004. oko crkve smo zatekli par istoričara umetnosti koji su pripremali stručni rad o crkvi i od njih smo čuli da je to bilo domaćinstvo sveštenika izgradjeno sredinom XIX v. Sada na velikoj novoj tabli samo stoji da je to seosko domaćinstvo. Jedna od zgrada je dobila novi trščani krov a i još ponešto je uradjeno na očuvanju ovog lepog ambijenta.

Ruševina crkve Sv. Duha je oko 300 m. od crkve Sv. Luke, preme centru sela.

''Crkva Sv. Duha u Kupinovu, sagrađena je 1803. U nju su prenete iz crkve Sv. Luke sve dragocene starine iz despotskih vremena. Jedanaestog jula 1944. godine crkva je minirana i veoma oštećena, a svi predmeti iz nje isčezli su i upropašćeni. Zemaljska komisija za kulturnu štetu , obzirom na to da su u pitanju starine viševekovnog datuma i ogromnog kulturnog i istorijskog značaja , utvrdila je štetu u visini 26.579.750 efektivne štete i 55.739.250 dinara kulturne štete. U svojoj odluci o proceni štete Zemaljska komisija izričito ističe: " Radi se ovde o takvim stvarima i starinama koje potiču iz jednog čudesnog svetlog perioda srpske povesti, kada su zadnji ostaci srpske države , na svom sutonu davali maksimum svog životnog značenja na kulturnom , istorijskom i umetničkom polju , a Kupinovo je kao ondašnji smanjeni centar srpske države koja je tonula , privlačio najbolje umetnike one epohe".''

U blizini su i ostaci Manastira Obed iz 1501. g. Tamo je izgradjena kapela kao spomen na manastir.

Do Kupinova se uobičajeno dolazi preko Pećinaca, a put za Obedsku Baru (na kojoj je i Kupinovo) je dobro obeležen.