Vojvodjanski portal. - radionica za izradu narodnih nosnji [draganamilovanovic]

« July 2026 »
Mon	Tue	Wed	Thu	Fri	Sat	Sun
	1	2	3	4	5
6	7	8	9	10	11	12
13	14	15	16	17	18	19
20	21	22	23	24	25	26
27	28	29	30	31

10.12.2008
12:40

objavio: Vojvodjanski portal kategorija: NOSNJA

Plodna                             vojvođanska ravnica obezbeđivala je ne samo žitarice, nego je obilato                             pružala i sirovinu za izradu ljudske odeće. Panonska klima sa dugim i                             žarkim letima i veoma oštrim i vetrovitim zimama, uslovljavali su i                             način oblačenja njenih stanovnika. Glavne sirovine za izradu stare                             srpske nošnje bila su biljna vlakna kudelje, lana i pamuka. Pored                             biljnih vlakana za zimsku odeću korišćena je i vuna, jagnjeće i ovčije                             krzno čemu su pogodovale osnovne privredne grane. Odeća 19. veka                             krojena u domaćoj radinosti bila je jednostavnog kroja. Osnovnu                             platnenu odeću karakterisali su ravno krojeni delovi odeće, čija se                             širina oblikovala prema telu nabiranjem tkanina. Prihvatanjem u nošnji                             gornjih haljetaka komplikovanijeg kroja, koji su u srpsku nošnju došli                             uticajem gradske mode i mode srednje i zapadne Evrope, naročito bečke,                             šivenje ovakve nošnje prepušteno je krojačicama. Seoske krojačice u                             narodnu nošnju unose nove modne elemente, što je uticalo i doprinelo                             naglom gubljenju srpske narodne nošnje u Vojvodini. Stara srpska nošnja                             u Vojvodini formirana je tokom dugog vremenskom perioda, te u svojim                             odlikama sadrži tragove minulih epoha, kao i tragove primljenih uticaja                             drugih naroda sa kojima su Srbi živeli u etnički mešovitim naseljima.                             Mušku odeću tokom 19. veka leti i zimi činila je platnema odeća bele                             boje koja je nošena do samog tela, a to su tako karakteristične široke                             platnene gaće i košulja. Uz njih u nekim selima severne Bačke i                             severnom i srednjem Banatu nošene su bele plisirane suknje. Preko bele                             odeće muškarci su nosili štofani crni prsluk ili prsluk od svile i                             somota. U proleće i jesen nošeni su gornji sukneni kaputi zvani doroc i                             kabanica.Već u drugoj polovini 19. Veka narodnu mušku nošnju                             dopinjavaju kratki do ispod bedara kaputi takozvani rekla, bena, bekeš,                             jankel. Zimi su preko gaća nošene crne štofane čakšire, obično u                             kompletu sa kaputom. U svečanim prilikama leti, mlađi ljudi su nosili                             plisirane bele suknje. Srbi u Bačkoj nisu nosili gaće vezene pri donjoj                             ivici ili gaće sa čipkama i fronclama, kao što su nosili Šokci. Muške                             suknje ukrašavane su uz ivicom ažurom, tehnikom izvlačenja žice iz                             osnove. Suknje su se nosile sve do vremena prvog svetskog rata. Grudi,                             košulje ukrašavane su belim vezom ili pak vezom izvedenim zlatnom                             žicom. U svečanim prilikama nošene su posebne šivene vezene grudi,                             naročito ukrašene zlatovezom koje su nazivali formeti, nedra,                             plastroni. Ovakva vezena nedra mogla su se postaviti na svaku košulju a                             uvek su se videti ispod prsluka i gornjeg kaputa. Košulja je nošena                             preko gaća, a tamo gde su muškarci nosili belu suknju, košulja je                             upasivana unutra ispod suknje. Prsluk je najčešće šiven od crnog štofa,                             somota, pliša ali je bilo i prsluka i od šarenog svilenog brokata.                             Stariji muškarci su nosili samo prsluke crne boje. Momci su nosili                             prsluke spreda bogato ukrašane srebrovezom ili zlatovezom. Kao ornament                             najčešće se javljaju biljni motivi, potkovica, inicijali i godine.                             Bogato ukrašeni prsluci trebalo je da pokažu bogatstvo momka koji ih je                             nosio. U Banatu i selima severozapadne Bačke momci su kao ukras nosili                             toke preko grudi. Uz letnju svečanu nošnju nošene su lakovane kožne                             čizme ili pak kožne opanke i papuče kod siromašnijih. Glavu su                             pokrivali crnim filcanim šeširima. Za vreme hladnijih dana i zimi muška                             nošnja dopunjavana je toplijim haljetcima. Preko košulje oblačena je                             toplija košilja od debljih tkanina, zvana košuljac kao i drugi delovi                             odeće sa dugim rukavima šiveni od sukna. Zimi je oblačen pršnjak i                             kožuh od krzna kao i krznena duga odeća opaklija, ducin ili bundaš.Uz                             reklu, benu ili jankel šiju se i štofane pantalone koje su u početku                             bele suknene takozvane graničarske ili na uzengije. Kasnije ove                             pantalone se prave u crnoj boji. Oko 30-tih godina 20. Veka nošene su i                             čakšire na šunke koje su nošene isključivo uz čizme a došle su u                             seljačku modu pod uticajem čakšira vojničke uniforme stare                             jugoslovenske vojske. Zimi su uz krznenu odeću nosili i krznene kape na                             glavi - šubare. Kao obuću u zimskim danima nošene su čizme ili opanci                             sa obojcima. Obojci su vremenim zamenjeni čarapama prirodne boje vune                             ili crvenim. U Bačkoj je bila karakteristična i drvena obuća koja je                             nošena zimi kad je blato i sneg. Klompe su bile veoma širokog stopala                             tako da se lako hodalo po blatu i snegu a da bi bile toplije stavljali                             su slamu i seno unutra. U drugoj polovini 19. veka nošene su i cipele.                             Mlade žene i devojke kosu su splitale u dve pletenice koje su nošene                             slobodno puštene niz leđa ili obavijane oko glave ili samo na potiljku                             u punđu. U svečanim prilikama mlade žene posle udaje dok ne dobiju prvo                             dete ili dok ne dođe nova mlada u kuću išle su sa džegom na glavi.                             Prvobitno džegu je činila najčešće crna manja trouglasta marama kasnije                             se razvila u posebnu šivenu kapicu koja se sastojala iz dva dela:                             kapice koja je pokrivala punđu i deo kose oko nje i donjeg dela koji je                             padao niz vrat. Najčešće su ukrašavane zlatnim vezom po čemu ih u nekim                             krajevima nazivaju zlatare. U Somboru i okolnim salašima umesto džege                             nošen je ubrđaj. Osnovni delovi ženske nošnje su skute i košulja koji                             su nošeni do tela. Pored skuta žene su nosile još po jednu donju suknju                             koju su u nekim selima zvali suknjerac. Preko suknjerca je nošena                             gornja suknja od domaćih tkanina a za svečane prilike i od kupovnog                             fabričkog materijala. Suknje su u prošlosti bile duge do članaka. Preko                             košulje nošen je prsluk, jelek šiven od somota ili svile obično                             tamnijih boja najčešće ukrašavan zlatnom čipkom i zlatovezom. Bio je                             dugačak do struka. Spreda se zakopčavao zapinjačama ili šnirao pomoću                             gajtana. Preko suknje nošena je kecelja obično od iste tkanine i na                             isti način ukrašena kao prsluk. U nekim selima nošene su i tkane                             kecelje od vune na raznobojne pruge, sa utkivanim ornamentima ili                             pretkivanim cvetnim motivima. Uz bele letnje suknje nošene su i bele                             platnene kecelje ukrašene belim vezom i šlingerajem. Od 80-tih godina                             19. veka u modu ulaze svilene haljine iz dvaju delova čija je gornja                             bluza nošena uvek preko suknje. Ovakve tkanine došle su pod uticajem                             evropske mode. Zimsku odeću žena činili su rekla, kožuh, ćurak, bundica                             i velika vunena marama. Devojke su za svečanije prilike nosile crne                             jakne od pliša. Kragna na jakni bla je kod imućnijih devojaka od                             astragana i nekog drugog plemenitog krzna. Kao ukras, a i znak                             bogatstva devojke su oko vrata nosile seferine - niske dukata.                             Karakteristična ženska devojačka obuća bile su bele čarape i šarene                             papuče, kao i cipele. Za svaki dan su nošene štrikane zepe, natikače                             ili čarapci. Na posao su nošeni opanci od kože a kasnije i od vune.                             Zimi su nošene papuče sa drvenim đonom, cokule ili klompe. Već tokom                             druge polovine 19. veka nošnja je skroz izjednačena sa građanskim                             krojem tog vremena, a postojeće razlike bile su samo u pojedinim                             detaljima odevanja.

Letnja srpska nošnja	Muška letnja nošnja

Letnja nošnja srba iz Severne Backe	Muška nošnja iz Sivca

Ženska srpska nošnja iz Sivca	Devojke u backoj nošnji iz okoline Sombora

Par u somborskoj nošnji	Ubrdaj, oglavlje udatih mladih žena

Šlingeraj sa ženske nošnje	Muški prsluk

Plastron - formet (vezena nedra koja se stavljaju na košulju)	Bunjevacka nošnja od lionske svile

Bunjevacka nošnja	Ženska šokacka nošnja iz Baškog Monoštora

Šokacka nošnja iz Backog Monoštora	Šokacka nošnja iz Backog Monoštora

Devojke u šokackoj nošnji iz Baca	Šokacka suknja iz Baca i Plavne

Madarska nošnja iz Doroslava	Slovacka nošnja iz Backog Petrovca

Slovacka nošnja iz Backog Petrovca	Slovacka nošnja iz Backog Petrovca

Ukrajinska nošnja