Da li je moguće da neko bude istovremeno bošnjački rodoljub i srpski patriota? Toliko smo svi koji živimo na prostorima bivše Jugoslavije zatrovani mržnjom da se potvrdan odgovor na prethodno pitanje odbija kao u najboljem slučaju neka vrsta naučne fantastike, a u najgorem kao zla namera opsenara koji bi da nas vrate u vreme bratstva i jedinstva.

Jedan političar nas upućuje da je čovečnost ispred i iznad nacionalnih ideala, jer svaki nacionalni ideal, da bi uopšte ispunjavao uslove da se idealom zove, mora prethodno ispuniti zahteve čovečnosti. U protivnom, nacionalni ideal nema prava na bivstvovanje. Nažalost, na prostoru bivše SFRJ, pa i u Srbiji, namnožili su se pojedinci koji opšteljudske ideale zanemaruju. Često zanemarena istina da „brat je mio koje vjere bio” neophodna nam je danas i ubuduće kao što je bila i ranije.

Ljudi koji se ubrajaju u političku i kulturnu elitu imaju odgovornost u višenacionalnim i višekonfesionalnim zajednicama koja nadmašuje odgovornost drugih pojedinaca. Tu svaka javno izgovorena reč ima dodatnu težinu, jer izgovara je neko ko utiče na mnoge.

U našoj sredini, nažalost, ima isuviše ljudi poput Velimira Ilića kojima je drugoga uvrediti kao čašu vode popiti. Problem je, međutim, otežan kada se uvreda odnosi na nacionalnu pripadnost nekog pojedinca, jer onda nije uvređen samo taj pojedinac, već i njegovi sunarodnici. Pa ipak, ima i u Srbiji ohrabrujućih političkih pojava. Radi se o Rasimu Ljajiću, ministru rada i socijalne politike u vladi Republike Srbije. Čovečan i civilizovan, pošten i pametan, on vraća poverenje u mogućnost da se politikom u Srbiji neko može baviti iz plemenitih pobuda. Štaviše, rezultati lokalnih izbora na Voždovcu i u Zemunu pokazuju da je jedan mali, ali ipak primetan deo birača ovih opština uočio da i neko ko nije pravoslavac može biti patriotski političar. Šteta je što Lista za toleranciju Rasima Ljajića nije dobila veći procenat glasova, jer bi na taj način jasnije bilo stavljeno do znanja da hohštapleraj i lopovluk ne mogu proći kao srpsko rodoljublje, pa ni arogancija kao pravoslavna ili demokratska vrlina.

Treba sanjati dan kada u Srbiji verska pripadnost neće biti određujuća za politički uspeh darovitih i poštenih političara. Moguće je da taj dan i nije tako daleko, naročito ako se građani koji dele ovakvo uverenje potrude da tako i bude. Ako se ostvario san Martina Lutera Kinga od pre pedesetak godina, valjda će se ostvariti i san ovdašnjih demokratičnih duhova da imaju političare koji mogu pobuditi najbolje ljudske osobine, bez obzira na nacionalnu ili versku pripadnost. Ako se danas, sudeći prema sociološkim istraživanjima, većina građana Srbije seća Josipa Broza kao najboljeg političara, a imao je autoritarni režim pokojnog Broza ozbiljnih mana i počinio je teške grehe i greške, u modernom dobu Srbije, onda se možemo nadati da srpska etnička pripadnost neće biti određujuća za politički uspeh u Srbiji u budućnosti.

Znatniji politički i mogući državnički uspeh Ljajića imao bi i blagorodne posledice na odnose Srbije i Bosne i Hercegovine. Bošnjaci bi mogli uvideti da u Srbiji ne žive samo mrzitelji svega muslimanskog, već da u njoj prebiva većina koja nema takvih predrasuda i koja je spremna da prihvati Bošnjake kao jednako vredne sapatnike i istinsku braću. Moguće je da bi Bošnjaci i Srbi, kako u Srbiji, tako i u BiH, shvatili da jedni drugima nisu neprijatelji, već da bi mogli zajedno stvarati umniju i srećniju budućnost u kojoj bi se međusobno pomagali. Nacionalna ravnopravnost, mir, socijalna pravda, društveni napredak i političko snaženje obeju nacija su vredni ciljevi. No, potrebno je da politička i kulturna elita pruža dobar primer koji bi građani mogli slediti.

Naposletku, valja nešto primetiti: Ljajićeva lista dobila je glasove onih koji inače glasaju za Demokratsku stranku. Ovi glasovi bi na nekim republičkim izborima trenutno pripali jedinstvenoj listi koju vodi Boris Tadić. Socijalna demokratija Srbije treba da se drži zajedno, ako želi da ostvaruje dobre rezultate u budućnosti. Demokrate treba da uvažavaju doprinos Ljajića dobrobiti društva Srbije u većoj meri no što su to dosad činile. U protivnom, glasovi dati listi koju vodi Ljajić mogli bi omogućiti naprednjacima da budu ispred demokrata, kao što se dogodilo u dve beogradske opštine. No, ovo su manje važna zapažanja političkog analitičara; bitnija su zapažanja sociologa o značenju i značaju koji Ljajić i njegovi prijatelji imaju u sadašnjosti, i koji mogu imati u budućnosti Srbije, Bosne i Hercegovine, pa i šireg područja bivše Jugoslavije.

Dr sociologije, Filozofski fakultet Beograd